उत्तम नोकरीच्या संधींसाठी इंग्रजी भाषा कौशल्ये- भाग १

 करिअर प्रॉस्पेक्ट ब्लॉग मालिका-आठ विविध कौशल्य  (भाग १-८)

उत्तम नोकरीच्या संधींसाठी इंग्रजी भाषा कौशल्ये- भाग १

माझ्या शालेय शिक्षणापासूनच आम्ही इंग्रजी भाषेची भीती मनात ठेवून मोठे झालो आहोत. सर्वसाधारणपणे, विद्यार्थ्यांना इंग्रजीचा सामना करावा लागतो. जसजसे एक पदवीपर्यंत पोहोचले, तसतसे पदव्युत्तर आणि संशोधनाच्या वेळी, इंग्रजी भाषा आवश्यक बनली, तरीही एखाद्याला संवाद साधणे कठीण होते आणि तुटकी फुटकी इंग्लिश ,व्याकरणाचा वापर न करता केवळ संवाद साधण्याचा प्रयत्न करू शकलो.

बॉलीवूड आणि इंग्रजी भाषा

"मी इंग्रजीत बोलू शकतो, मला इंग्रजीत चालता येतं, मला इंग्रजीत हसता येतं, मी इंग्रजीत धावू शकतो कारण इंग्रजी ही एक मजेदार भाषा आहे," ही ओळ मला श्री अमिताभ बच्चन यांनी नमक हलालमध्ये बोलताना ऐकलेली आठवते. या संवादामुळे आमचा आत्मविश्वास वाढला

त्याचप्रमाणे,  इंग्लिश विंग्लिश चित्रपटांमध्ये इंग्रजीचे महत्त्व स्पष्ट करते. हा चित्रपट एका विवाहित स्त्रीवर केंद्रित आहे जिला तिच्या इंग्रजीचा सामना करावा लागतो आणि तिचा जोडीदार, मुलगी आणि कुटुंबातील इतर सदस्य सतत तिची चेष्टा करतात. त्यानंतर, ती त्याचा अभ्यास करण्याचा निर्णय घेते आणि अस्खलितपणे इंग्रजी न बोलल्याबद्दल तिची चेष्टा करणाऱ्या प्रत्येकाला एक धडा देते. तत्सम स्वरात, व्यावसायिक जीवनामध्ये इंग्लिश ही जागतिक पातळी भाषा न आल्यामुळे बऱ्याच वेळा अपमान सहन करावा लागतो व आपला आत्मविश्वास कमी होतो.

दुसऱ्या प्रकारे सांगायचे तर, आपण सर्व जगाशी जोडलेले असल्यामुळे, भाषा जाणून घेतल्याने तुमचे महत्त्व, रोजगारक्षमता आणि व्यवसायाच्या संधी सुधारतात. उदाहरणार्थ, आम्ही भारतातील आमच्या कामाच्या ठिकाणाहून जगात कुठूनही काहीही विकू शकतो आणि आम्ही जगात कुठेही नोकरीसाठी अर्ज करू शकतो. त्यामुळे एखाद्याची रोजगारक्षमता आणि व्यावसायिक संभावना वाढवण्यासाठी चांगले इंग्रजी बोलणे महत्त्वाचे आहे. जरी जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची इंग्रजी भाषिक लोकसंख्या भारतात आढळते

लेखकाची कथा

माझे पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, मला नोकरीसाठी इंग्रजी अर्ज लिहिणे अवघड जात होते. मी मुलाखतीसाठी मुंबईला गेलो होतो. मी याआधी मुंबईसारख्या मोठ्या शहरात कधीच गेलो नव्हतो. Ipca Laboratories, Pvt Ltd हे माझ्या पहिल्या मुलाखतीचे ठिकाण होते. मी आत गेलो आणि रिसेप्शनिस्टकडे वळलो. ती चांगली इंग्रजी बोलू लागली, पण मी बोललो नाही कारण मला इंग्लिश मध्ये बोलणे येत नव्हते  आणि तेव्हाच माझा आत्मविश्वास कमी होऊ लागला. मी नंतर वेटिंग एरियामध्ये मुलाखतीसाठी कॉलची वाट पाहत होतो. माझा आत्मविश्वास कधी कमी झाला हे मला माहीत नाही, पण मुलाखतीसाठी आधीच रांगेत उभ्या असलेल्या लोकांकडे मी अचानक वळलो आणि ते अस्खलितपणे इंग्रजी बोलत होते, त्यांची शैली, आत्मविश्वास, समज आणि प्रामाणिकपणा उत्कृष्ट होता; माझा आत्मविश्वास कधी कमी व्हायला लागला ते कळलंच नाही. थोड्या वेळाने मला मुलाखतीचे आमंत्रण मिळाल्यावर संभाषण सुरू झाले. त्यांना अनेक प्रश्न विचारले. मला प्रतिसादाची जाणीव आहे, परंतु माझ्या इंग्रजीच्या मर्यादित आदेशामुळे मला विचारलेल्या प्रश्नाची उत्तरे माहित होती पण देऊ शकलो नाही. खेदाने, मी या पदासाठी योग्य उमेदवार आहे हे त्यांना पटवून देण्यात मी अयशस्वी झालो आणि शेवटी माझा स्वतःवरचा विश्वास उडाला. माझ्या करिअरच्या सुरुवातीची ही खरी कहाणी आहे. मुलाखत घेणाऱ्याचा चेहरा प्रश्नार्थक दिसू लागल्याने  मी कंपनीतून चालता पाय काढला.

मी संपूर्ण संध्याकाळ या विचारात घालवली की मी इंग्रजी भाषा का बोलू शकत नाही आणि खेदाची गोष्ट म्हणजे, माझ्या कमकुवतपणाची क्षेत्रे कशी मजबूत करावीत याचा विचार ही केव्हा केला नाही. माझ्या अनेक लाडक्या विद्यार्थ्यांना हाच अनुभव येत असेल व भविष्यात येईल, परंतु कोणीही  इंग्रजी भाषा बोलण्याचा कमकुवतपणा कसा कमी करता येईल याचा प्रयत्न करत नाही व करतानाही निदर्शनास येत नाही हे दुर्दैव आहे .

मार्क सीटवर हेवीवेट योद्धा

मी एक उत्कृष्ठ विद्यार्थी होतो, मेहनती होतो आणि माझ्या मार्क सीटवर वजनदार होतो, पण माझ्याकडे इंग्रजी बोलण्याचे कौशल्य कमी होते. माझा आत्मविश्वास कमी होण्याचे हेच मुख्य कारण आहे. मला खात्री आहे माझ्याकडे जर इंग्रजी बोलण्याचे कौशल्य असते तर निश्चितच माझा आत्मविश्वास वाढला असता तर माझ्याकडे युनायटेड स्टेट्स किंवा युरोपमध्ये ग्रीन कार्डधारक असलो असतो. भाषा तुमच्या विकासाच्या मार्गात अडथळा आणत नसेल असे मानले जात असले तरी, व्यवसाय आणि कॉर्पोरेट सेटिंग्जमध्ये इंग्रजी ही दुसरी भाषा आहे.

मी माझे प्राथमिक, माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मराठीत घेतले. मी पदवीधर झाल्यानंतरही इंग्रजी बोलणे ही नेहमीच माझी कमजोरी राहिली आहे. तथापि, मी व्यावसायिक जगात काम करण्यास सुरुवात केल्यानंतर, इंग्रजीमध्ये संवाद साधणे किती महत्त्वाचे आहे हे मला जाणवले. त्याचप्रमाणे लाखो अंडरग्रॅज्युएट, ग्रॅज्युएट आणि रिसर्च विद्यार्थ्यांच्याही अशाच कथा आहेत. India skill.com 2024 च्या सर्वेक्षणानुसार, इंग्रजी मध्ये बोलण्यासह उच्चार समस्या हे मुख्य कारण आहे, अनेक विद्यार्थ्यांना भाषा बोलण्यात अडचण येते व, कामाशी संबंधित कार्ये पूर्ण करण्यात हा एक मोठा अडथळा आहे. सदरील कमकुवतपणा विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास कमी करण्यासाठी व त्यांचे मानसिक खच्चीकरण करण्यासाठी कारणीभूत आहे.

गेल्या 23 वर्षांमध्ये, मी अनेक विद्यार्थी शैक्षणिकदृष्ट्या यशस्वी झालेले पाहिले आहेत परंतु त्यांच्या कमकुवत संभाषण आणि इंग्रजी बोलण्याच्या क्षमतेमुळे बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमध्ये प्रवेश मिळविण्यासाठी संघर्ष करत आहेत. विद्यार्थ्यांची रोजगारक्षमता सुधारण्याचा प्रयत्न करताना विचारात घेणे हा सर्वात महत्वाचा घटक आहे.

अलीकडच्या काळात ग्रामीण ते शहरी भागापर्यंत सर्वत्र इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा सुरू झाल्या आहेत, पण पुन्हा एकदा गुणवत्तेबाबत चिंता कायम आहे. दुसरी भाषा म्हणून इंग्रजी शिकणारे विद्यार्थी मातृभाषा समजू शकत नाहीत आणि इंग्रजीचा उच्चार योग्यरित्या करू शकत नाहीत. हे सूचित करते की भाषेच्या अडथळ्यामुळे मुले दडपणाखाली असतात आणि गोंधळात पडतात (माझ्या मते).

संभाषण कौशल्य

मूलभूत गोष्टींकडे अज्ञान विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीच्या संधीच्या आड येऊ शकते  आणि, सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांचा आत्मविश्वास दळमळीत, प्रभावित होऊ शकतो. माझ्याकडे असंख्य विद्यार्थ्यांचे अभिप्राय आहेत. एखाद्या व्यक्तीचे जीवन किरकोळ ऍडजस्टमेंट, शिकणे आणि स्मार्ट वर्कद्वारे बदलले जाऊ शकते; छोट्या छोट्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करणे भविष्यात एखाद्या व्यक्तीला खूप महागात पडेल. एक शिक्षक या नात्याने, मी नेहमीच असे निरीक्षण केले आहे की विद्यार्थी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्व, आत्मविश्वास, दृढनिश्चय आणि वैयक्तिक विकासाच्या त्यांच्या शोधासाठी आधार देणाऱ्या मूलभूत गोष्टींकडे कधीही लक्ष देत नाहीत.

भारत सरकारचे प्रयत्न

भारत सरकारने जगभरातील परिस्थितीचा अभ्यास करून कौशल्य, पुनर्कुशलीकरण आणि अपस्किलिंगसाठी वचनबद्धता दर्शविली आहे. जागतिकीकरण, वेगाने प्रगत तंत्रज्ञान, औद्योगिक ऑटोमेशन, वैज्ञानिक आणि तांत्रिक क्रांती, ग्राहकांच्या अपेक्षा आणि मागण्या विकसित होत आहेत आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता, मशीन लर्निंग आणि चॅट GPT या सर्व गोष्टी या कालावधीचा भाग आहेत. मूलभूत आवश्यक क्षमता, जसे की संवाद कौशल्य, विद्यार्थ्यांना आवश्यक आहे.

" बोलणाऱ्याची माती विकते न बोलणाऱ्याचं सोनं ही विकत नाही ".

एक लोकप्रिय मराठी म्हण आहे, " बोलणाऱ्याची माती विकते न बोलणाऱ्याचं सोनं ही विकत नाही". इतरांना संवादाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी व उत्कृष्ट संवादक होण्यासाठी सराव आणि ज्ञान आवश्यक आहे. जन्मापासूनच आम्ही आमचे पालक, भाऊ, शिक्षक. , दुकानदार, कंडक्टर, डॉक्टर आणि इतर अनेक यांच्याशी संवाद साधण्याचा प्रयत्न केला आहे. संवाद साधने ही एक महत्त्वाची कला आहे आणि व्यवहारिक जीवनामध्ये संवाद येणे हे तेवढेच महत्त्वाचे आहे. आपण जेव्हा बाजारामध्ये विविध लोकांना पाहतो व महत्त्वाचे म्हणजे अशिक्षित  लोक आपले सामान इतरांना विकण्यासाठीs संवाद कलेचा वापर करतात व आपल्या आयुष्यात यशस्वी होतात. चांगले जीवन जगण्यासाठी, प्रगती करण्यासाठी व आपल्या क्षेत्रामध्ये यशोशिखरावर  पोहोचण्यासाठी इंग्रजी भाषेमध्ये संवाद साधने हे एक महत्त्वाची मूलभूत गरज आहे.

समस्यांचे उपाय    

१. इंग्रजी भाषेतील वर्तमानपत्र वाचण्यात, इंग्रजी भाषेतील चित्रपट आणि टीव्ही शो पाहण्यात आणि सहकारी, वर्गमित्र, रूममेट आणि शिक्षक यांच्याशी इंग्रजीमध्ये संभाषण करण्यासाठी दिवसातून 30 मिनिटे घालवा. तुम्ही बरोबर आहात की अयोग्य, काही फरक पडत नाही-फक्त प्रयत्न करत राहा. इतर लोक काय विचार करतात याची काळजी करू नका.

२. तुमच्या आवडीचा विषय निवडा (आदर्श काहीतरी तुमच्यासाठी अगदी मूलभूत आणि वैयक्तिक), त्याबद्दल एक परिच्छेद लिहा, मोठ्याने बोला, रेकॉर्ड करा, तुम्ही कुठे चूक केली हे पाहण्यासाठी त्याचे परीक्षण करा, पुन्हा रेकॉर्ड करा आणि प्रक्रिया पुन्हा करा. जोपर्यंत तुम्हाला आत्मविश्वास वाटत नाही तोपर्यंत कृती चालू ठेवा.

३. तुमच्या मोकळ्या वेळेत फिरताना, कोणताही विषय निवडा आणि त्याबद्दल स्वतःशी सतत गप्पा मारणे, तुम्हाला इंग्रजीमध्ये योग्यरित्या बोलणे आणि शब्द उच्चारणे अधिक सोयीस्कर बनवेल.

४. महाविद्यालयीन उपक्रम, परिषद, कार्यशाळा, चर्चासत्रे, माजी विद्यार्थ्यांचे पुनर्मिलन, सांस्कृतिक मेळावे आणि वेबिनारमध्ये सक्रिय सहभाग घ्या. तुम्ही या कार्यक्रमांमध्ये सूत्रसंचालन करा बोला आणि भाग घ्या. याच्या आधाराने तुमच्यासाठी विविध प्रेक्षकांसमोर किंवा गर्दीसमोर बोलणे सोपे होईल.

५. ज्या विद्यार्थ्यांना त्यांची इंग्रजी बोलण्याची क्षमता सुधारण्यात स्वारस्य आहे त्यांनी एक गट तयार केला पाहिजे आणि हळूहळू एकमेकांशी संभाषण सुरू केले पाहिजे.

६. वेबिनार, कॉन्फरन्स आणि सेमिनारमध्ये सहभागी होताना, प्रश्न विचारण्याचा प्रयत्न करा आणि माहिती इंग्रजीमध्ये सादर करा. जे विद्यार्थी या विषयात पारंगत आहेत परंतु इंग्रजीमध्ये बोलण्यास आणि संप्रेषण करण्यास घाबरतात ते प्रश्न विचारण्यास संकोच करतात.

७. जेव्हा तुम्हाला संधी मिळेल तेव्हा तुम्ही गटचर्चा, वादविवाद स्पर्धा, निबंध स्पर्धांमध्ये भाग घेतल्यास तुमचे इंग्रजी बोलण्याचे कौशल्य सुधारेल.

८. LinkedIn आणि YouTube सारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर व्यक्ती कशी लिहितात, बोलतात, उच्चारतात आणि सामग्री कशी वापरतात ते पहा. तुमचे इंग्रजी सुधारण्यासाठी असंख्य मोफत YouTube ट्यूटोरियलचा लाभ घ्या.

९. तुम्हाला इंग्रजी बोलण्यात अधिक चांगली मदत करण्यासाठी उपलब्ध असलेल्या अनेक सशुल्क किंवा विनामूल्य अभ्यासक्रमांपैकी एकामध्ये नावनोंदणी करा. तुम्ही तुमच्या प्राचार्यांना व विभागप्रमुखांना मुलांच्या वर्गासाठी इंग्रजी शिक्षक नेमण्याची परवानगी मागू शकता.

१०. काही मूलभूत व्याकरणाची पुस्तके आणि इंग्रजी भाषिक पुस्तके उपलब्ध आहेत व सोप्या भाषेतील सीडी तुमची प्रवीणता सुधारण्यास मदत करू शकतात.

११. TEDx, राष्ट्रीय युवा संसद महोत्सव, भारतीय छात्र संसद, वर्ड चॅम्पियन ऑफ पब्लिक स्पीकिंग यांसारख्या कार्यक्रमांमध्ये दिलेली भाषणे पाहण्याचा प्रयत्न करा आणि व्यावसायिक, अभिनेते, राजकारणी (जे मत मिळवण्यासाठी बोलत नाहीत),  व्यवहारीक, शैक्षणिक, राजकीय, आंतरराष्ट्रीय, क्रीडा, सामाजिक, आर्थिक, क्षेत्रात यशस्वी झालेल्या लोकांचे बायोग्राफी किंवा त्यांचे भाषणाची व्हिडिओज वारंवार पाहावे, ते कसे बोलतात, उच्चार कसे करतात त्याचे निरीक्षण करावे

१२. तुम्हाला माहीत असलेल्या गोष्टींची पुनरावृत्ती करताना आरशासमोर बोलण्याचा प्रयत्न करा आणि तुम्ही इतरांशी बोलता तेव्हा तुमचे भाव कसे बदलतात ते पहा. व त्यामध्ये सुधारणा करावी.

 मी माझ्या ब्लॉग पोस्टचा शेवट असे सांगून करेन की इंग्रजी फक्त एक भाषा आहे, सराव करत रहा, सराव परिपूर्ण बनवते,  मनातून भीती काढा व आयुष्यामध्ये यशस्वी होण्यासाठी लागणाऱ्या मूलभूत कला इंग्रजी भाषेच्या माध्यमातून शिकण्याचा प्रयत्न करा.

 यश तुमचे वाट पाहत आहे