• "विद्यार्थ्यांसाठी सकारात्मक बदलाची गुरुकिल्ली: समुपदेशन"        

                                                                                  डॉ. सुरेंद्र जी गट्टाणी

“समुपदेशन विद्यार्थ्यांना त्यांची वेगळी ओळख स्वीकारण्यास, त्यांच्या ताकदीचे सन्मान करण्यास आणि त्यांच्या स्वप्नांना पुढे नेण्यास सक्षम करते.”

परिचय

शिक्षण फक्त परीक्षा आणि शैक्षणिक यशाबाबत नाही; ते विद्यार्थ्यांची व्यावसायिक ओळख, आत्मविश्वास आणि आयुष्याचे उद्दिष्टे घडविण्याबाबतही महत्त्वाच्या आहे. आज अनेक पदवीधर ज्ञानवान असूनही त्यांच्या मार्गदर्शनाचा अभाव असून ते आपल्या करिअरला स्पष्ट दिशा देऊ शकत नाहीत.

समुपदेशनाद्वारे विद्यार्थ्यांना आत्मविश्वास वाढविणे, करिअर व जीवन कौशल्ये विकसित करणे, आणि शैक्षणिक व वैयक्तिक अडचणींवर मात करता यावी अशा प्रकारची संपूर्ण, विद्यार्थी-केंद्रित सेवा पुरवणे आवश्यक आहे.

विद्यार्थ्यांमधील गोंधळ

विद्यार्थ्यांना कोर्स निवडताना आणि करिअर मार्ग ठरवताना भ्रम निर्माण होतो ज्यामुळे संधी गमावल्या जातात व वेळ व पैसा वाया जातो. उदाहरणार्थ, बऱ्याचदा विद्यार्थी अनावश्यक कोर्सेस करतात किंवा असे प्रमाणपत्र प्रशिक्षण घेतात जे त्यांच्या करिअरशी जुळत नाहीत.

जागतिक स्पर्धा आणि मागणी

विद्यार्थ्यांनी जागतिक स्तरावरच्या स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी वेगाने बदलणाऱ्या कौशल्यांच्या मागण्या लक्षात घेणे अत्यावश्यक आहे. भारतातील तरुण लोकसंख्या जगातील सर्वात तरुण असून राष्ट्रीय विकासासाठी अनेक संधी आणि आव्हाने एकत्र येतात.

अनेक पर्यायांमध्ये सक्षम निवड

आजच्या डिजिटल युगात सोशल मिडियावर प्रचारित होणाऱ्या असंख्य अभ्यासक्रमांमुळे विद्यार्थी गोंधळलेले असतात. योग्य मार्गदर्शनाशिवाय ते आपल्याला योग्य न पडणाऱ्या अभ्यासक्रमांमध्ये वेळ व पैसा गुंतवून घेतात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना समुपदेशनाने कोर्सचे मूल्यांकन करण्याचे प्रशिक्षण देणे गरजेचे आहे.

शैक्षणिक संस्था विद्यार्थ्यांना त्यांची ताकद ओळखून करिअर लक्ष्य साधण्यासाठी समुपदेशन, प्रशिक्षण आणि मार्गदर्शन कार्यक्रम राबवून मार्गदर्शन करावे.

गरज आणि उद्दिष्टे

• विद्यार्थी करिअरच्या उद्दिष्टांमध्ये अस्पष्टता
• ताकदी व संधी ओळखण्यात अडचण
• फक्त परीक्षा लक्षात घेऊन भविष्यातील योजना नसणे
• चिंता, आत्मविश्वास कमी होणे, परीक्षा भीती
• रचनात्मक समुपदेशन, मार्गदर्शन व मेंटरिंगची गरज

उद्दिष्टे

• विद्यार्थ्यांचे धारणा सुधारणे
• प्लेसमेंटमध्ये वाढ
• करिअर मार्गदर्शन
• व्यक्तिमत्त्व SWOT विश्लेषण
• सॉफ्ट स्किल्स, नेतृत्व गुण व आत्मविश्वास विकास
• स्पर्धा परीक्षांसाठी तयारी
• करिअर व उद्योजकतेबाबत जागरूकता
• असमर्थतेला ताकदीत रूपांतर
• कार्यशाळा, मेंटरशिप, इंडस्ट्री-शिक्षण सहकार्य
• परीक्षा भीती, ताण-तणाव व्यवस्थापन
• पुढील युगासाठी सज्ज विद्यार्थी समुदाय निर्मिती

विद्यार्थ्यांना होणारे फायदे

• स्पष्ट करिअर रोडमॅप
• स्पर्धा परीक्षा यश वाढ
• संशोधन कार्यात वाढ
• रोजगार कौशल्ये व जागतिक स्पर्धा सामर्थ्य
• उद्योजकता वाढ
• व्यक्तिमत्त्व विकास व आत्मविश्वास वाढ

शैक्षणिक संस्थांना होणारे फायदे

• विद्यार्थी, शिक्षक, हितधारकांची प्रतिमा सुधारणा
• विद्यार्थ्यांची शैक्षणिक कामगिरी व टिकाव सुधारणा
• ताणमुक्त अभ्यास वातावरण निर्मिती
• विद्यार्थी-केंद्रित संस्था म्हणून प्रतिष्ठा वाढ
• वैविध्य व समावेशकता वाढ
• करिअर तयारी सुधारणा
• मानसिक आरोग्य सुधारणे
• समुपदेशनाद्वारे विद्यार्थ्यांतील अडचणी लवकर शोधणे
• विद्यार्थी कमी होण्याचे प्रमाण कमी करणे
• सहकारी वातावरण निर्मिती
• शिक्षण संस्थेची दीर्घकालीन गुणवत्ता व स्थान सुधारणा

निष्कर्ष

शैक्षणिक संस्थांमध्ये प्रामाणिक, योजनाबद्ध करिअर समुपदेशनाची तातडीची गरज आहे. असे समुपदेशन साप्ताहिक कक्षेतर्फे आयोजित करावे आणि संस्थात्मक वेळापत्रकात अनिवार्य केले पाहिजे, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या योजना स्पष्ट होतील व त्यांची क्षमता जास्तीत जास्त विकसित होईल. केवळ उद्दिष्टपूर्ण शैक्षणिक आणि कौशल्य विकासाला प्राधान्य दिल्यास संस्था आणि विद्यार्थी जागतिक, स्पर्धात्मक कामगार दलाच्या आव्हानांना तोंड देऊ शकतील.

 

डॉ. सुरेंद्र जी गट्टाणी हे स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेड येथील वरिष्ठ प्राध्यापक व कौशल्य केंद्राचे प्रमुख आहेत.

संपर्कासाठी ई-मेल: sggattani@gmail.com